Βυζάντιο - ένα συναρπαστικό ταξίδι

Κάθε μήνας έχει κάποιες ημερομηνίες που έχουν μια ξεχωριστή σημασία. Στον Απρίλιο π.χ. σαφέστατα ξεχωριστή θέση έχουν η Μ. Εβδομάδα και το Πάσχα. Στον Μάρτιο η 25η. Ο Μάιος τώρα, εκ πρώτης όψεως δεν φαίνεται να έχει μια τόσο ξεχωριστή ημερομηνία (πλην βέβαια της Πρωτομαγιάς που όμως μάλλον ως αργία παρά ως απεργία αντιμετωπίζεται από τους περισσότερους). Κι όμως όσο προχωράει ο μήνας, μια ημερομηνία έρχεται όλο και πιο έντονα στο μυαλό μου. Η 29η. Είναι η επέτειος της Άλωσης της Πόλης. 553 χρόνια πριν, στις 29 Μαίου του 1453 ο Μωάμεθ ο Β΄ έμπαινε στην Πόλη.


Πάντοτε με γοήτευε το Βυζάντιο, ή επί το ιστορικότερον η Ανατολική Ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Όχι μόνο τα γεγονότα της Άλωσης αλλά ολόκληρη η διαδρομή των 15 αιώνων. Κι αυτό γιατί η συγκεκριμένη ιστορική περίοδος -που συκοφαντήθηκε όσο καμμία άλλη- υπήρξε μία από τις συναρπαστικότερες και σημαντικότερες περιόδους της παγκόσμιας ιστορίας. Από το ξεκίνημά της με την επιβλητική παρουσία του Μ. Κωνσταντίνου έως και το τέλος της με την Άλωση, τα όσα προηγήθηκαν αλλά και τα όσα την ακολούθησαν.

Όταν μιλάει όμως κάποιος σήμερα για το Βυζάντιο, ένα όνομα του έρχεται στο μυαλό: σερ Στήβεν Ράνσιμαν. Είναι ο άνθρωπος, ο ιστορικός, που επανέφερε την τόσο συκοφαντημένη αυτή ιστορική περίοδο και πάλι στο προσκήνιο του ενδιαφέροντος των ξένων ιστορικών. Σερφάροντας στο internet έπεσα πάνω σε μία πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη που είχε δώσει τον Οκτώβρη του 1994 στην ΕΡΤ 3 και η οποία λόγω τεχνικών προβλημάτων δεν μεταδόθηκε ποτέ. 6 χρόνια αργότερα ολόκληρη η συνέντευξη προβλήθηκε στο www.flash.gr Να κάποια σύντομα αλλά χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

ΕΡ.: ''...Το Βυζάντιο πολλοί το θεωρούν μία περίοδο πολέμων, δολοφονιών, δολοπλοκιών, «βυζαντινισμών» που ουδεμία σχέση είχε με την ηθική''.

σ. Σ. Ρ.: "Κάποτε έδινα μια διάλεξη στις Η.Π.Α., και στο ακροατήριό μου ήταν κι η κόρη του προέδρου Τζόνσον, που μελετούσε το Βυζάντιο. Ηρθε στη διάλεξη με δύο σωματοφύλακες, δύο σκληρούς κυρίους που την πρόσεχαν. Μου εξήγησε ότι αγαπούν τη βυζαντινή ιστορία, γιατί είναι γεμάτη φόνους, και φαντάζει σαν σχολικό μάθημα (homework). Είχα το τακτ να μη της πω ότι, ως τότε, το ποσοστό των αμερικανών προέδρων που είχαν δολοφονηθεί ήταν πολύ μεγαλύτερο -σε σχέση με τα χρόνια ύπαρξης των Η.Π.Α.- από το ποσοστό των δολοφονημένων βυζαντινών αυτοκρατόρων στη διάρκεια της αυτοκρατορίας.''

ΕΡ.: ''Υπήρχε κοινωνικό κράτος στο Βυζάντιο;''

σ. Σ.Ρ.: ''Η Εκκλησία έκανε πολλά για τους ανθρώπους. Το Βυζάντιο είχε πλήρη κοινωνική αίσθηση. Τα νοσοκομεία ήταν πολύ καλά, όπως και τα γηροκομεία, τα οποία ανήκαν κυρίως στην Εκκλησία, αλλά όχι μόνο σε αυτήν -υπήρχαν και κρατικά. Ας μη ξεχνάμε ότι ένας από τους πιο υψηλόβαθμους αξιωματούχους του κράτους ήταν ο Ορφανοτρόφος. Σίγουρα η Εκκλησία έπαιξε βασικό κοινωνικό ρόλο. Δεν ήταν απλά ένα καθεστώς ερημιτών που κάθονταν στο Αγιον Ορος -ήταν κι αυτό, αλλά υπήρχε ένα σύστημα από μοναστήρια στις πόλεις. Τα μοναστήρια φρόντιζαν τους Οίκους για τους γέροντες, των οποίων οι μοναχοί μόρφωναν τη νεολαία -κυρίως τα αγόρια γιατί τα κορίτσια μορφώνονταν στο σπίτι- και τα περισσότερα παρείχαν πολύ καλή μόρφωση. Τα κορίτσια του Βυζαντίου είχαν πολλές φορές καλύτερη παιδεία διότι «απολάμβαναν» περισσότερη ιδιωτική, προσοχή. Νομίζω ότι η βαθμολογία που θα δίναμε στο κοινωνικό έργο της Εκκλησίας, στο Βυζάντιο είναι ιδιαίτερα υψηλή''.

Όλη η εξαιρετική αυτή συνέντευξη στο: http://www.myriobiblos.gr/texts/greek/runciman_interview.html